http://peghambar.muslimguide.se پێغەمبەر
  
 
www.muslimguide.se {{قُلْ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي رَسُولُ اللَّـهِ إِلَيْكُمْ جَمِيعًا الَّذِي لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ۖ لَا إِلَـٰهَ إِلَّا هُوَ يُحْيِي وَيُمِيتُ ۖ فَآمِنُوا بِاللَّـهِ وَرَسُولِهِ النَّبِيِّ الْأُمِّيِّ الَّذِي يُؤْمِنُ بِاللَّـهِ وَكَلِمَاتِهِ وَاتَّبِعُوهُ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ ﴿١٥٨﴾}} ألأعراف    {{مَّن يُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطَاعَ اللَّـهَ ۖ وَمَن تَوَلَّىٰ فَمَا أَرْسَلْنَاكَ عَلَيْهِمْ حَفِيظًا ﴿٨٠﴾}} ألنِّساء.  
 


 
 

www.muslimguide.se

دوای سەرنەگرتنی پیلانەکەی (قوڕەیش) بۆ گەڕاندنەوەی موسڵمانە کۆچکەرەکان‌و بەو هەموو ڕێ‌و شوێن‌و شێوازی فڕوفێڵ‌و تەفرەدانانەیان ئەنجامێکی وایان دەست نەکەوت‌و بەڕوونی بۆیشیان دەرکەوت کە گەیاندنی هەر ئازارو ئەشکەنجەیەک بە پێغەمبەر ()و باوەڕداران هیچ ڕێگرێک دروست ناکات لەبەردەم بەدەنگەوە هاتنی زیاتری خەڵکی بۆ ئایینی خوادا، لەبەر ئەوە کافرەکانی (قورەیش) کۆبونەوەیەکیان ئەنجام‌داو نەخشەیەکی ژەهراویان دانا دژی پێغەمبەر ()و هاوەڵە بەڕێزەکانی‌و هەرکەسێکی دیکەش لەگەڵیان بووە لە (بني هاشم)، ئەو نەخشەیەش ئەوە بوو کە بە هەموو شێوەیەک پەیوەندی‌یان لەگەڵدا بپچڕن‌و گەمارۆیان بخەنەسەر، ئەو گەمارۆیەش هەموو لایەنەکانی گرتوونەوە: سیاسی، ئابووریی، کۆمەڵایەتیی، دیارە ئەوەش ڕووداوێکی گرنگ بووە لە مێژوووی موسڵماناندا، هەرچەندە موسڵمانان زۆر تێیدا ناڕەحەت بوون، بەڵام هۆکارێکی گەورەش بوو بۆ گەشەکردنی ئیسلام‌.

(ابن هشام) دەربارەی ئەو گەمارۆدانەی پێغەمبەر ()و باوەڕداران لە لایەن (قوڕەیش)ـەوە، دەڵێ:
کاتێک کە قوڕەیشی‌یەکان بینیی‌یان هاوەڵانی بەڕێزی پێغەمبەر () کۆچیان کردوە بۆ (حەبەشە)و لەوێ نیشتەجێ‌بوون، وە (نەجاشیی) پێشوازی‌یەکی باشی لێکردوون، وە ئەو پیلانەی کە قوڕەیشی‌یەکان دایاننابوو پوچەڵ بۆوە (کە بەدیاریی‌و خەڵات نەجاشیی ڕازی بکەن، بەوەی موسڵمانەکان تەسلیم بکاتەوە)، وە لەلایەکی دیکەوە دوو پاڵەوانی وەکو (عمر بن الخطاب) و (حمزة بن عبد المطلب) موسڵمان بوون، وە ئیسلام ڕۆژ بە ڕۆژ زیاتر دەچێتە نێو دڵ‌و دەروونی خەڵکەوە.

قوڕەیشی‌یەکان بیریان کردەوە لە چارەسەرێک بۆ ئەم مەبەستەس لەنێو خۆیاندا ڕێککەوتن‌و پەیماننامەیەکیان نووسی دژی تیرەی (بنو هاشم)و (بنو عبد المطلب)، وە پەیماننامەکە بریتی بوو لەوە کە:
ژنیان لێ‌نەخوازن و ژنیشیان پێ‌نەدەن‌و هیچ کەرەسەو پێویستی‌یەکی ژیانیان پێ‌نەفرۆشن‌و هیچیشیان لێ‌نەکڕن.
دوایی لەسەر ئەو پەیماننامەیە ڕیککەوتن‌و لە لاپەڕەکەیدا نوسی‌یان کە پێ‌ی دەگوترا (صحيفة)و پەیمانیان لەسەرداو سوێندیان خواردو دوایی لە نێو (کەعبە)دا هەڵیانواسی، بۆ زیادە جەخت لەسەر کردنەوە، جا کاتێک کە (قوڕەیش) وایانکرد (بنو هاشم)و (بنو عبد المطلب)، واتە (هەموو خزمەکانی پێغەمبەر () بە کافرو موسڵمانەوە) لەوان جودابوونەوەو چوونە شیوەکانی (أبو طالب) جگە لە (أبو لهب) (عبدالعزّى بن عبد المطلب) کە لەگەڵ (قورەیش) مایەوەو پشتگیریی ئەوانی کرد (1).

ئەو لاپەڕەیەش کە پێ‌ی دەگوترا (صحيفة)، هەتا سێ ساڵ کاری پێ‌کراو بەدرێژایی ئەو سێ ساڵی گەمارۆیەی کافرانی (قورەیش) پێغەمبەرو () موسڵمانەکان‌و ئەوانەش کە بەهۆی خزمایەتی‌و عەشیرەتەوە لەگەڵیان بوون لەهەموو مافێک بێ‌بەش کرابوون.

هەڵبەتە ئەوەش هەوڵێکی دیکەی کافرەکانی (مەککە) بوو، بۆ دروستکردنی بەربەست‌و پەرچ لە ڕێ‌ی بڵاوبوونەوەی ئیسلامدا، کە ڕۆژانە مسوڵمانان بەو هۆیەوە تووشی نەخۆشی‌و مردن دەبوون لە برسان، بەتایبەت منداڵەکانیان، تەنانەت گەڵای درەختیان دەخواردو، نزوولەو گریانی منداڵەکانیشیان بەهۆی سەختی‌ی برسێتی‌یەکەیانەوە لە دوورەوە دەبیسترا، دیارە هەوڵ‌و کاری دوژمنانی ئیسلام لەپێناو مەبەستی خۆیاندا سنووری نی‌یەو، پەنایان بۆ هەر شتێک بردوە کە زانیبیان زیانی هەیە بۆ سەر پێغەمبەرو () موسڵمانان.

هەڵگرتنی ئابلۆقەو دڕاندنی پەیماننامە (صحيفة) . . . . . .

ماوەی ئەو ئابلۆقەیەو درێژی‌ی کاتە پڕ لە ناسۆری‌یەکانیشی گەلێک مەینەتی‌و ئێش‌و ئازاری بەسەر ئابلۆقەدراواندا هێناو تا کار گەیشتە ئەوەی نەختێک سۆزو بەزەیی بکەوێتە دڵی چەند گەورەپیاوێکی (قوڕەیش)ـەوەو پێنج کەس لە گەورەپیاوانیان داوایان کرد چیدی کار بەو بڕیارنامەیە نەکرێت هەرچەندە کە هێشتا بەرهەڵستی‌یەکی توندیش لەسەر داواکەیان هەبوو، ئینجا یەک لەو پیاوانە کەناوی (مطعم بن عدي) بوو چوو پەیماننامەکەی دەرهێنا بۆ ئەوەی بیدڕێنێ، کە تەماشای کرد مۆرانە هەمووی خواردبوو، جگە لە وتەی (باسمك أللّهم) واتە: بەناوی تۆ ئەی خوایە! (عەرەبەکان بەم وشەیە دەستیان بە شت نووسین دەکرد).

بەم کارە جوامێری‌یەی ئەو پێنج کەسە، پەیماننامەکە هەڵوەشێنرایەوەو پێغەمبەرو () ئەوانەی لەگەڵی بوون لە شیوی (أبو طالب) هاتنەدەرێ‌و گەڕانەوە بۆ (مەککە)، بەڵام (قوڕەیش) دەستی لە دوژمنایەتی پێغەمبەرو () هاوەڵانی هەڵنەگرت.

کۆچی دوایی (أبو طالب)و (خديجة) . . . . . . .

دوای دڕاندنی پەیماننامە (صحيفة)و هەڵگرتنی ئابلۆقەو بەچەند مانگێک‌و لە کۆتایی ساڵی (١٠)و ساڵی (١١)ی پێغەمبەرایەتیدا دوو کۆسپی گەورە هاتە سەر ڕێگای پێغەمبەر () کە زۆر سەخت‌و گران بوون بۆ سەر دڵ‌و دەروونی، یەکەمیان مردنی (أبو طالب)ی مامی بوو، وە دووەمیان مردنی (خديجة)ی خێزانی بوو، ئەو ساڵەش بە ساڵی ماتەمینی (عام الحزن) بەناوبانگە.

(أبو طالب) پشتیوان‌و پاڵپشتێکی زۆر باش‌و پتەو بووە بۆ پێغەمبەر ()، وەک (بوخاری) لە عەبباس () ڕیوایەت دەکات کە بە پێغەمبەری () گوتوە: (كَانَ يَحُوطُكَ وَيَغْضَبُ لَكَ)(1)، واتە: (أبو طالب) لەسەر تۆ تووڕە دەبوو وە پارێزگاریی لێ‌دەکردی!

بەڵێ (أبو طالب) وەکو پەرژینێک وابوو بۆی، بەرگریی لێ‌دەکردو سەری دەخست‌و خەڵک لەبەرئەو نەیدەتوانی هەموو شتێک لەگەڵ پێغەمبەردا () بکا، جا (أبو طالب) لە کۆتایی ساڵی دەیەم‌و پاش دەرچوون لە شیوەکانی (أبو طالب) کۆچی دوایی کردوە، وەکو مێژوونووسان دەڵین: (أبو طالب)و (خديجة) هەردووکیان زیاتر لە ئەنجامی کارتێکرانیان بەو برسیەتی‌و ناڕەحەتی‌یەی کە لە ماوەی ئەو سێ ساڵەدا لە شیوی (أبو طالب) بوون، نەخۆش کەوتوون‌و وەفاتیان کردوە. بەو شێوەیە بەڵا لەسەر بەڵا بۆ پێغەمبەری خوا () بەردەوام بوو، کە (خديجة) زۆر چاک بوو بۆی، زۆر جار دەردی دڵی خۆی لای (خديجة)ی خێزانی دەکرد. كۆچی دوایی ئه‌م دوو پایه‌ پاڵپشته‌ سێ ساڵ پێش هیجره‌ت بوو.

دوای کۆچی دوایی (أبو طالب) مامی‌و (خديجة)ی هاوسەری، ئازاردانی پێغەمبەر () لەلایەن کافرەکانەوە زۆر زیادی کردو فشاری زۆری لەسەر دانرابوو، وە پلەی بێ‌شەرمی (قوڕەیش) ڕۆژ بە ڕۆژ لە بەرزبوونەوەدابوو.




  1. السيرة النبوية لابن هشام، ج٢، ص ١٨١، ط١، دار ابن الهيثم

    بۆ سەرەوە
 
 

www.muslimguide.se
      خەلیفەکانی ڕاشیدین

عومەری کوڕی عبدالعزیز

 

M U S L I M G U I D E . S E ©

پەیوەندی:   tajweed.kurdi@gmail.com