http://peghambar.muslimguide.se پێغەمبەر
  
 
www.muslimguide.se {{قُلْ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي رَسُولُ اللَّـهِ إِلَيْكُمْ جَمِيعًا الَّذِي لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ۖ لَا إِلَـٰهَ إِلَّا هُوَ يُحْيِي وَيُمِيتُ ۖ فَآمِنُوا بِاللَّـهِ وَرَسُولِهِ النَّبِيِّ الْأُمِّيِّ الَّذِي يُؤْمِنُ بِاللَّـهِ وَكَلِمَاتِهِ وَاتَّبِعُوهُ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ ﴿١٥٨﴾}} ألأعراف    {{مَّن يُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطَاعَ اللَّـهَ ۖ وَمَن تَوَلَّىٰ فَمَا أَرْسَلْنَاكَ عَلَيْهِمْ حَفِيظًا ﴿٨٠﴾}} ألنِّساء.  
 


 
 

http://peghambar.muslimguide.se پێغەمبەر

ڕه‌فتاری پێغه‌مبه‌ر (صلى الله عليه وسلم) له‌گه‌ڵ منداڵاندا . . . . . .

پێغه‌مبه‌ری خودا میراتگه‌لێكی زۆرو زه‌وه‌ندی بۆ به‌جێهێشتووین كه‌ پڕیه‌تی له‌ هه‌ڵوێست‌و چیڕۆكی ئه‌وتۆ، كه‌ فێری كردووین و ڕایهێناوین كه‌ چۆن مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ منداڵاندا بكه‌ین، چونكه‌ كه‌س له‌ پێغه‌مبه‌ر به‌ به‌زه‌یی تر نه‌بوو له‌ ده‌رهه‌ق منداڵاندا، بۆیه‌ دەیفەرموو:
«إنِّي لَأَدْخُلُ فِي الصَّلَاةِ فَأُرِيدُ إطَالَتَهَا فَأَسْمَعُ بُكَاءَ الصَّبِيِّ فَأَتَجَوَّزُ مِمَّا أَعْلَمُ مِنْ شِدَّةِ وَجْدِ أُمِّهِ مِنْ بُكَائِهِ»(1).
واتە: من كه‌ ده‌چمه‌ ناو نوێژ حه‌ز ده‌كه‌م كه‌ نوێژه‌كه‌م درێژ بكه‌مه‌وه‌، وه‌لێ‌ كه‌ گوێم له‌ گریانی‌ منداڵان ده‌بێت، نوێژه‌كه‌ كورت ده‌كه‌مه‌وه‌، له‌ به‌ر جه‌رگ سۆزیی‌ دایكی‌ منداڵه‌كه‌ كه‌ گوێ‌ی‌ له‌ گریانی‌ منداڵه‌كه‌ی‌ ده‌بێت.

پێویسته‌ له‌ سه‌ر دایكان‌و باوكان چاو لە پێغەمبەری نازدارمان بکەن كه‌ چۆن ڕۆڵه‌كانیان فێری ئادابی مه‌جلیس‌و شێوازی مامه‌ڵه‌كردن بكه‌ن‌و ڕێز لە گەورەکان بگرن‌و نەکەن لەپێش ئەواندا پێ درێژ بکەن‌و بێڕ ڕێزی بەرامبەریاندا بکەن، هه‌روه‌ك له‌ (سَمُرَةُ بْنُ جُنْدُب) ده‌گێڕنه‌وه‌ كه‌ ده‌فه‌رموێ: «لَقَدْ كُنْتُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غُلَامًا فَكُنْتُ أَحْفَظُ عَنْهُ فَمَا يَمْنَعُنِي مِنْ الْقَوْلِ إِلَّا أَنَّ هَا هُنَا رِجَالًا هُمْ أَسَنُّ مِنِّي»(2).
واتە: من له‌ ده‌ورانی پێغه‌مبه‌ر منداڵ بووم‌و شتی لێ فێر ده‌بووم، ڕێگری له‌ قسه‌كردنم نه‌ده‌كرد، ته‌نها ئا لێرە نه‌بێت كه‌ چه‌ند پیاوێك هه‌بوون‌و ته‌مه‌نیان له‌ من گه‌وره‌تر بوو.

هه‌روه‌ها له‌و چیڕۆكانه‌ی كه‌ هاندانی منداڵان لای پێغه‌مبه‌ری خودا نیشان ده‌ده‌ن، ئه‌و فه‌رمووده‌یه‌ كه‌ بوخاری له‌ (ابنُ عبَّاس ) ده‌گێڕێته‌وه‌، ده‌فه‌رموێ: «وأخرج البخاري من طريق سعيد بن جبير عن ابن عباس قال: كان عمر يدخلني مع أشياخ بدر فكأن بعضهم وجد في نفسه فقال: لم يدخل هذا معنا إن لنا أبناء مثله فقال: عمر إنه ممن علمتم ودعاهم ذات يوم فأدخله معهم فما رأيت أنه دعاني فيهم يومئذ إلا ليريهم فقال: ما تقولون في قول الله تعالى: {{إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّـهِ وَالْفَتْحُ ﴿١﴾}} النَّصْر . . . فقال بعضهم: أمرنا أن نحمد الله ونستغفره إذا نصرنا وفتح علينا وسكت بعضهم فلم يقل شيئا فقال لي: أكذلك تقول يا بن عباس؟ فقلت لا، فقال: ما تقول؟ فقلت: هو أجل رسول الله صلى الله عليه وسلم أعلمه به، قال: إذا جاء نصر الله والفتح فذلك علامة أجلك فسبح بحمد ربك واستغفره إنه كان توابا فقال عمر: لا أعلم منها إلا ما تقول!».
واتە: (ابنُ عبَّاس ) ده‌گێڕێته‌وه‌، ده‌فه‌رموێ: (عُمَرُ بن الخطَّاب ) منی ده‌برده‌ نێو خه‌ڵكه‌ به‌ساڵاچووه‌كانی (بدر)، هەندێكیان ده‌یانگوت: ئه‌وه‌ بۆچی ئه‌و منداڵه‌ت هێناوه‌ته‌ ناومان، خۆ ئێمه‌ش منداڵی ته‌مه‌نی ئه‌ومان هه‌یه‌، ئه‌ویش ده‌یفه‌رموو: ئه‌وه‌ له‌وانه‌یه‌ كه‌ فێرم كردوون، ئه‌گێڕێته‌وه‌،جارێكیان منی له‌ناو گه‌وره‌ پیاوان به‌جێهێشت! دەڵێ منی له‌ ناویان جێنه‌هێشت ته‌نها بۆ ئه‌وه‌ نه‌بێت كه‌ تێمڕابمێنن، دەڵێ: عومه‌ر فه‌رمووی: چی دەڵێن سه‌باره‌ت به‌ ئایه‌تی: {{إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّـهِ وَالْفَتْحُ ﴿١﴾}} النَّصْر . . . تا كۆتایی ئایه‌ته‌كه‌؟ هێندێكیان گوتیان: له‌م ئایه‌ته‌ فه‌رمانمان پێكراوه‌ كه‌ حه‌مدو ئیستیغفاری خودا بكه‌ین ئه‌گه‌ر خودا سه‌ریخستین و فه‌تحی بۆ هێناینه‌ پێش، هێندێكیشیان گوتیان: نازانین، هیچی‌دی قسه‌یان نه‌كرد، ئینجا ڕوو له‌ (ابنُ عبَّاس) ده‌كات‌و ده‌ڵێ: تۆش هه‌ر وا ده‌ڵێ‌ی؟: ده‌ڵێ گوتم: نه‌خێر، فه‌رمووی: چی ده‌ڵێ‌ی؟ دە‌ڵێ گوتم: بریتی‌یه‌ له‌ سات‌و وه‌ختی وه‌فاتكردنی پێغه‌مبه‌ر خودای گەورە تێی‌گه‌یاند كه‌ ئه‌گه‌ر سه‌ركه‌وتنی خودا هاته‌ پێش، كه‌ بریتی‌یه‌ له‌ فه‌تحی (مَكّة)‌، ئه‌وه‌ نیشانه‌ی ئه‌جه‌لی تۆیه‌، كه‌واته‌ تۆش {{فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَاسْتَغْفِرْهُ ۚ إِنَّهُ كَانَ تَوَّابًا ﴿٣﴾}}. تۆش په‌روه‌ردگاری خۆت به‌ پاك ڕابگره‌و داوای لێخۆشبوونی لێ‌بكه‌، چون هه‌ر ئه‌و وه‌رگری تۆبه‌كانه‌. لێره‌دا (عُمَر بن الخطّاب) فه‌رمووی: ئه‌وه‌ی ده‌یزانم هه‌ر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ تۆ ده‌یڵێی.

لێره‌دا زۆر گرنگه‌ كه‌ گفتوگۆ له‌گه‌ڵ منداڵدا بكرێ‌‌و داوای ڕای خۆی لێ‌بكرێت، ئه‌ویش به‌ ڕه‌چاوكردنی قۆناغی هه‌راشبوونی ئه‌و منداڵه‌ كه‌ پێ‌یدا ڕه‌ت ده‌بێ.

وە مندالانیش هەمیشە ئەوانەیان خۆشدەوێت کە بە سادەیی‌و ڕووخۆشی مامەڵەیان لەگەڵ دەکەن، بەشێوەیەك لەگەڵی دەژین هەروەکو بڵێی تاکێکە لەوان، وە ڕادەکەن لە کەسانی توڕەو توندو عەبوس، لەبەرامبەریشدا هاندەدرێن بە کەسانی گوفتار شیرین‌و قسەخۆش ، وە پێغەمبەریش سروشتی ئەم چینەی کۆمەڵگای دەزانی‌و بەو شێوەیە مامەلەی لەگەڵ دەکردن کە ئەوان حەزی پێ دەکەن، وە هەوڵی دەدا لەڕێگای سادەیی‌و سوعبەت‌و گاڵتەو قسەی خۆش کۆمەڵێك واتای گرینگ بڵاو بکاتەوە لە نێوانیان کە زۆر گرینگە بۆ ئاکاری منداڵان‌و بونیادنانی کەسایەتی سەرکەوتوو.

بۆیه‌ له‌م ڕووه‌وه‌ زۆرێك له‌ فه‌رمووده‌كان هه‌ن كه‌ ئه‌م جۆره‌ ڕێگه‌یه‌ نیشان ده‌ده‌ن، له‌و چیڕۆكانه‌ كه‌ هه‌ردوو شێخه‌كه‌ (بوخاری‌و موسلیم ) له‌ (أنَسُ بنُ مالِكْ )ەوە گێڕاویانه‌ته‌وه‌، كه‌ ده‌فه‌رموێ:
«كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحْسَنَ النَّاسِ خُلُقًا وَكَانَ لِي أَخٌ يُقَالُ لَهُ أَبُو عُمَيْرٍ قَالَ: أَحْسِبُهُ فَطِيمًا وَكَانَ إِذَا جَاءَ قَالَ: يَا أَبَا عُمَيْرٍ مَا فَعَلَ النُّغَيْرُ».
واته‌: پێغه‌مبه‌ری خوا خاوه‌نی چاكترین خووڕه‌وشتی به‌رز بوو، برایه‌كم هه‌بوو ناوی ئه‌بو عومه‌یر بوو، كاتێک‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ر ده‌هات، پێی ده‌فه‌رموو: باوكی عومه‌یر نوغه‌ییر چی به‌سه‌ر هات؟! نوغه‌یر: گچکەکراوەی (نُغَر)ە كه‌ باڵنده‌یه‌ك بوو ئه‌بو عومه‌یر یاری له‌گه‌ڵدا ده‌كرد.
ڕۆژێكیان باڵنده‌كه‌ی مردو (أبو عُمَيْر) زۆر بۆی گریا، پێغه‌مبه‌ر له‌وكاته‌دا هاته‌ ماڵیان‌و ئه‌حواڵی (أبو عُمَيْر)ی پرسی و فه‌رمووی: بۆچی (أبو عُمَيْر) ئاوا غه‌مباره‌‌؟ ئه‌وانیش باسی باڵنده‌كه‌یان بۆ كرد، پێغه‌مبه‌ریش پێی‌گوت: ئه‌ی (أبو عُمَيْر)، (نُغَر) چی لێ به‌سه‌رهاتووه‌‌؟ به‌و شێوه‌یه‌ دڵنه‌وایی كرد‌و له‌باره‌ی باڵنده‌كه‌یه‌وه‌ قسه‌ی له‌گه‌ڵ كرد، ئه‌م فه‌رموده‌ زۆر به‌ ئاشكراو ڕوون به‌زه‌یی‌و سۆزی پێغه‌مبه‌ر سه‌باره‌ت به‌ منداڵان نیشان ده‌دات.

هه‌روه‌ها ده‌گێڕێته‌وەو دەڵێ:‌ پێغه‌مبه‌ر ده‌هاته‌ ماڵمان و فه‌رمانی ده‌دا كه‌ ئه‌و ڕایه‌خه‌ی له‌سه‌ری داده‌نیشت بۆی بهێنین، پاشان پاكی ده‌كرده‌وه‌و ڕایده‌ته‌كان، ئینجا هه‌ڵده‌ستا نوێژی له‌سه‌ر ده‌كردو ئێمه‌ش به‌ دوایه‌وه‌ نوێژمان ئه‌كرد.
له‌م فه‌رمووده‌ وانه‌یه‌كی گه‌وره‌ له‌ په‌روه‌رده‌كردنی منداڵ فێر ده‌بین، كه‌ حه‌زو خۆشه‌ویستی پێ‌ده‌به‌خشین له‌ ڕاپه‌ڕاندنی كاره‌كان‌و له‌ گه‌ڵ‌ كۆمه‌ك‌و هاندانیان له‌ به‌جێ‌گه‌یاندنی ئه‌ركه‌ ئاینی‌یه‌كان، بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ گه‌وره‌ بوون به‌ ئه‌ركی واجبات‌و حقوقەکان هەستن.

هه‌روەها له‌ فه‌رمووده‌یه‌کی دیکەدا كه‌ له‌ (أَبِو هُرَيْرَةَ )ەوە ده‌گێڕنه‌وه‌و‌ دیار ده‌كه‌وێ، كه‌ ده‌فه‌رموێ: «كَانَ النَّاسُ إِذَا رَأَوْا أَوَّلَ التَّمْرِ، جَاءُوا بِهِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَإِذَا أَخَذَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ: اللَّهُمَّ بَارِكْ لَنَا فِي تَمْرِنَا، وَبَارِكْ لَنَا فِي مَدِينَتِنَا . . . . . . قَالَ: ثُمَّ يَدْعُو أَصْغَرَ وَلِيدٍ يَرَاهُ، فَيُعْطِيهِ ذَلِكَ التَّمْرَ»(3).
واته‌: خه‌ڵكی كاتێك بیانبینیایه‌ كه‌ میوه‌كانیان به‌ری گرتووه‌، هێندێكیان لێ‌ی ده‌هێنا بۆ پێغه‌مبه‌ر و ئه‌ویش وه‌ری ده‌گرت‌و دوعای له‌سه‌ر ده‌خوێندو ده‌یفه‌رموو: خودایه‌ به‌ره‌كه‌ت بخه‌یته‌ نێو به‌رەكانمانه‌وه‌، خودایه‌ به‌ره‌كه‌ت بخه‌یته‌ شاره‌كه‌مانه‌وه‌، پاشان بانگی گچکەترین منداڵی ده‌كرد كه‌ بیبینیایه‌و له‌به‌ره‌كه‌ی پێده‌دا.

هەروەها پێغەمبەر فێری ئەوەمان دەکات كه‌ نابێت فێڵ و درۆ له‌گه‌ڵ منداڵاندا بكرێ، هه‌روه‌ك له‌ (عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِر )ده‌گێڕنه‌وه‌ ده‌فه‌رموێ:
« دَعَتْنِي أُمِّي يَوْمًا وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَاعِدٌ فِي بَيْتِنَا، فَقَالَتْ: هَا تَعَالَ أُعْطِيكَ، فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: مَا أَرَدْتِ أَنْ تُعْطِيهِ؟ قَالَتْ: أَرَدْتُ أَنْ أُعْطِيَهُ تَمْرًا، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: أَمَا إِنَّكِ لَوْ لَمْ تُعْطِيهِ شَيْئًا كُتِبَتْ عَلَيْكِ كَذِبَةٌ»(4).
واته‌: پێغه‌مبه‌ر له‌ ماڵمان دانیشتبوو كه‌ دایكم بانگی كردم‌و گوتی: وه‌ره‌ شتێكت بده‌مێ‌، ده‌ڵێ پێغه‌مبه‌ریش فه‌رمووی: به‌ته‌ما نیت كه‌ هیچی بده‌یتێ‌؟ دایكه‌كه‌ش ده‌ڵێ: به‌ ته‌مام كه‌ ده‌نكه‌ خورمایه‌كی بدەمێ، پێغه‌مبه‌ریش پێی فه‌رموو: ئه‌گه‌ر هیچ شتێكی نه‌ده‌یتێ‌ ئه‌وا درۆیه‌كت بۆ ده‌نووسرێ.
كه‌واته‌: درۆكردن له‌ گه‌ڵ منداڵ‌ وا له‌و منداڵه‌ ده‌كات كه‌ هیچ متمانه‌یه‌كی به‌ دایك‌و بابی نه‌مینێ، واشی لێ ده‌كات كه‌ له‌ دوا ڕۆژدا فێری‌ درۆ ببێت‌و درۆزن ده‌رچێ.

هەروەها پێغەمبەر فێری ئەوەمان دەکات كه‌ چۆن ئاڕاسته‌و ئامۆژگارییه‌كان ده‌بێت كه‌ به‌نه‌رم‌و نیانی‌و له‌سه‌ر خۆیی ئاڕاسته‌ی منداڵ‌ بكرێن، «(أبو هُرَيْرَة) دەڵێ: أَخَذَ (الْحَسَنُ بْنُ عَلِيّ ) تَمْرَةً مِنْ تَمْرِ الصَّدَقَةِ فَجَعَلَهَا فِي فِيهِ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: كِخْ كِخْ، ارْمِ بِهَا أَمَا عَلِمْتَ أَنَّا لَا نَأْكُلُ الصَّدَقَةَ»(5).
واتە: ڕۆژێك (الْحَسَنُ بْنُ عَلِيّ ) ده‌نكه‌ خورمایه‌كی سه‌ده‌قه‌ هه‌ڵده‌گرێت‌و بۆ ده‌می خۆی ده‌با، پێغه‌مبه‌ریش فه‌رمووی: كخ، كخ! فڕێی بدە‌، ئایا نه‌تزانیوه‌ كه‌ ئێمه‌ ده‌م له‌ سه‌ده‌قه‌ ناده‌ین؟

هه‌ڵبه‌ت منداڵانمان وه‌ك قوڕێكی ته‌ڕ وان، هەتا ته‌ڕن ئاسان ده‌توانین چۆنمان بوێ وای دروست بكه‌ین، ئه‌گه‌ریش وشك بووو فریای نه‌كه‌وتین، هەر چی لێ‌بكه‌ی ده‌شكێ! بۆیه‌ گرنگه‌ كه‌ له‌ هه‌موو ئاكارو ڕه‌فتارێكماندا چاو له‌ پێغه‌مبه‌ری ئه‌كڕه‌م بكه‌ین‌و له‌ ئاكارو ڕه‌وشتی ئەو له‌ ڕه‌فتارمان له‌گه‌ڵ منداڵاندا بنۆڕین.


بۆ خوێندنەوەی درێژەی بابەتەکە، تکایە بڕۆ بۆ لاپەڕی "٢" . . .





  1. رواه البخاري، في باب من أخف الصلاة عند بكاء الصبي: صحيح البخاري، ٣٤٤/٢.
  2. رواه مسلم في صحيحه.
  3. المسند المستخرج على صحيح مسلم لأبي نعيم، (كِتَابُ حَرَمِ مَكَّةَ وَالْمَدِينَةِ)، بَابٌ: فِي حُرْمَةِ مَكَّةَ وَالْمَدِينَةِ، رقم الحديث: ٢٩٣٢.
  4. رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ، وَالْبَيْهَقِيُّ فِي (شُعَبِ الْإِيمَانِ).
  5. صحيح مسلم، كتاب الزكاة، باب تحريم الزكاة على رسول الله صلى الله عليه وسلم وعلى آله وهم بنو هاشم وبنو المطلب دون غيرهم

    بۆ سەرەوە
 
 

www.muslimguide.se
      خەلیفەکانی ڕاشیدین

عومەری کوڕی عبدالعزیز

ژیاننامەی پێغەمبەران peghambar.muslimguide.se

 

M U S L I M G U I D E . S E ©

پەیوەندی:   tajweed.kurdi@gmail.com